Wie heeft de fatbike uitgevonden?

De fatbike heeft niet één uitvinder. Hij ontstond op twee plekken in de Verenigde Staten: in Alaska, waar fietsers vanaf eind jaren tachtig velgen aan elkaar lasten om over sneeuw te kunnen rijden, en in New Mexico, waar Ray Molina brede velgen en banden voor het zand ontwikkelde. Mark Gronewald uit Alaska bedacht de naam fat bike.

Hieronder lees je wie die pioniers waren, wanneer de eerste fatbike uit de fabriek kwam en wat er bekend is over de fatbike in Nederland. Onderaan staan fatbikes van nu om mee te vergelijken.

Waar komt de fatbike vandaan?

Het tijdschrift Outside schreef in 2015 dat de herkomst omstreden is, met wortels in Alaska en in het zuidwesten van de Verenigde Staten.

Alaska: fietsen over sneeuw

In 1987 werd in Alaska de eerste Iditabike gereden: een winterrace voor fietsers over de paden van sneeuwscooters en hondensleden. De deelnemers zochten de breedste velgen en banden die in een fiets pasten, om minder weg te zakken in de sneeuw.

Sommigen lasten twee velgen naast elkaar, met twee banden op één wiel. Steve Baker bouwde eind jaren tachtig zo'n dubbel wiel en later zelfs één met drie velgen: de six-pack. In de jaren negentig maakte Simon Rakower uit Fairbanks de Snowcat, een velg van 44 millimeter breed. Die was twee keer zo breed als een gewone velg en veel lichter dan de wielen van Baker. Jarenlang reden de winterfietsen in Alaska erop.

New Mexico: fietsen door het zand

Rond dezelfde tijd reed Ray Molina in het zuiden van New Mexico en over de grens in Mexico door zandduinen. Hij liet in Mexico velgen van zo'n 80 millimeter breed maken, met een band van 3,5 inch erbij: de Chevron. Die velg was bijna twee keer zo breed als de Snowcat. Volgens de fietssite The Radavist was zijn bedrijf Remolino het eerste dat alle onderdelen van een fatbike op de markt bracht: brede banden, velgen en een frame waar ze in pasten.

Wie bouwde de eerste moderne fatbike?

Eind 1999 kwamen de twee verhalen samen. Op Interbike, een fietsbeurs in Las Vegas, zag Mark Gronewald uit Alaska de zandfiets van Molina. Met framebouwer John Evingson bouwde hij fietsen rond de brede velgen van Remolino. Volgens de Adventure Cycling Association waren dat de eerste moderne fatbikes. In 2000 reden ze ermee in de Iditasport, de opvolger van de Iditabike.

Gronewald verkocht zijn fietsen onder de naam Wildfire en noemde ze fat bikes, jaren voordat die naam bleef hangen. Hij krijgt vaak de eer dat hij de fatbike commercieel op gang bracht, maar noemt zelf Steve Baker en Ray Molina als inspiratie. Volgens Craig Medred, oud-journalist van de Anchorage Daily News, komt de eer voor de eerste fatbike waarschijnlijk toe aan Baker en Roger Cowles, die samen de six-pack bouwden.

Wanneer is de fatbike uitgevonden?

Een vaste datum is er niet: de fatbike ontstond in stappen, van de dubbele wielen eind jaren tachtig tot de eerste moderne fatbikes rond 2000. In 2005 kwam de Surly Pugsley op de markt, volgens Outside de eerste fatbike uit massaproductie. De Adventure Cycling Association en de Universiteit van Alaska noemen hetzelfde jaar. Surly zelf schrijft op zijn site dat de Pugsley er al sinds 2003 is.

Surly maakte er eigen velgen en banden bij, zoals de Endomorph-band van 3,7 inch breed, en liet de Pugsley in grote aantallen maken. Gronewald zei later dat die massaproductie hem uit de markt drukte. In 2010 kwamen Surly en Salsa met de eerste complete fatbikes.

Waar staat fatbike voor?

Fat is Engels voor dik, en dat slaat op de banden. De Rijksoverheid omschrijft een fatbike als een elektrische fiets met dikke banden. Die brede banden zijn bedacht voor sneeuw en zand: een band met veel volume zakt minder diep weg in een losse ondergrond.

De Chevron van Molina was 3,5 inch breed, de Endomorph van Surly 3,7 inch. De ENGWE E26 en de JOBOBIKE Robin Pro rijden op banden van 26 x 4,0 inch. Zo'n band is volgens de maattabellen van Schwalbe en Kenda 98 tot 100 millimeter breed. De gemeente Amsterdam rekent in haar regels elke fiets met trapondersteuning en banden breder dan 7 centimeter tot de fatbikes.

Wanneer kwam de fatbike naar Nederland?

De fatbike is geen Nederlandse uitvinding, en de eerste fatbikes hadden geen motor: het waren fietsen voor winterraces en tochten door het zand. Wanneer de eerste fatbike in Nederland reed, hebben we in betrouwbare bronnen niet kunnen vinden.

Wel is bekend hoe snel hij hier opkwam. In 2020 was één procent van de nieuw verkochte fietsen een fatbike, in 2024 was dat 13 procent. Dat meldt VeiligheidNL op basis van cijfers van de RAI Vereniging.

Hoeveel fatbikes zijn er in Nederland?

Dat is niet bekend. In een Kamerbrief van september 2024 staat dat er geen cijfers zijn over het aantal fatbikes, en de NOS schreef in oktober 2024 dat onbekend is hoeveel fatbikes er in Nederland zijn.

Bekend is wel hoeveel er in 2024 nieuw zijn verkocht: 111.033 fatbikes, 13 procent van de 858.126 nieuwe fietsen van dat jaar. Dat blijkt uit onderzoek van BOVAG en RAI Vereniging, uitgevoerd door GfK. Een fatbikecijfer over 2025 hebben we nog niet gevonden.

Waarom zijn fatbikes zo populair?

Een onderzoek naar de oorzaak hebben we niet gevonden. Veilig Verkeer Nederland (VVN) gaf in januari 2023 wel een verklaring: de populariteit groeide vooral onder jongeren, omdat je op een fatbike geen helm hoeft te dragen. Op een snorfiets is een helm sinds 1 januari 2023 wel verplicht. VVN noemde ook dat je voor een fatbike geen rijbewijs nodig hebt.

Een helm en een rijbewijs zijn nog steeds niet verplicht op een fatbike die aan de regels voor een elektrische fiets voldoet: trapondersteuning tot 25 kilometer per uur en een motor met een nominaal vermogen van maximaal 250 watt. De Rijksoverheid raadt een helm wel aan. Het kabinet is van plan een helmplicht in te voeren voor bestuurders jonger dan 18, op fatbikes en andere e-bikes. Het wil het voorstel in het najaar van 2026 naar de Tweede Kamer sturen en de helmplicht in 2027 laten ingaan.